KHỞI NGUYÊN DÒNG HỌ HOÀNG TRUNG BÍNH

Tại thôn Gia Miện, huyện Tống Sơn, Thanh Hoa, Người chiêu mộ một đoàn quân tinh nhuệ, trong đó có sáu họ: Hoàng, Nguyễn, Lại, Phạm, Võ, Đào, đều là đồng hương, đồng chí hướng, cùng gánh sứ mệnh dựng non sông nơi cõi Nam.

Đoàn quân ấy xuôi dòng vào Ái Tử, Quảng Trị, lập doanh đóng trại, vừa phòng giữ đất Thuận Hóa, vừa chuẩn bị lực lượng đối phó họ Trịnh nơi sông Gianh. Trong công cuộc phân tranh, Chúa giao một đội thủy binh trấn giữ cửa Nhật Lệ, lập ấp ở bờ đông, từ đó hình thành làng Trung Bính – vốn mang tên Mỹ Hòa thời ban đầu.

Dân gian còn truyền câu:

“Làng ta Trung Bính Mỹ Hòa
Tống Sơn là huyện, Thanh Hoa là người.”

Làng thuở khai sơ được bố trí theo binh hình: ba dãy nhà song song – dãy sát bờ sông, dãy trung, dãy thượng, giữa các dãy là đường xương cá thông thoáng, thuận cho việc tuần tra, phòng hỏa. Nhà khi ấy đều lợp tranh, dừa, vách thưng bằng cây rười bứt từ vườn nhì, vườn ba, nên bền bỉ mà giản dị. Từ đó, làng có tên “Tam rạy”, nghĩa là ba dãy nhà nối nhau.

Trải mười bốn đời đến nay (năm 2024), từ vài nhân khẩu khai canh thuở ban đầu, dòng họ Hoàng – Huỳnh đã nở rộng thành muôn hộ, chi nhánh sum vầy, con cháu tản cư khắp phương, song lòng vẫn hướng về gốc tổ quê nhà. Đó là phúc đức của tiên linh, là căn quả của tộc họ truyền đời.

Một đặc sắc của họ Hoàng – Huỳnh là trọng học vấn, xem chữ nghĩa như gia huấn. Từ đời xưa đã có bậc khoa bảng: Phó bảng Huỳnh Côn, các vị Hoàng Phái, Hoàng Hà, Hoàng Yến, Hoàng Oanh… Về sau, con cháu theo học quốc ngữ, Pháp văn; nhiều người thành danh như học giả Hoàng Sơn, giáo sư Hoàng Tuệ, kỹ sư địa chất Hoàng Khắc Bá, cùng nhiều phụ nữ trong tộc là những người học chữ sớm nhất vùng Bảo Ninh.

Họ Hoàng Trung Bính vì thế được tiếng hiếu học – hiền lương – nghĩa khí, xứng truyền thanh danh tiên tổ.