Dòng họ Hoàng - Huỳnh
Làng Trung Bính, tổng Võ Xá, phủ Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình
Nay là thôn Trung Bính, Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Trị
Theo gia phả tiền nhân để lại, Thủy tổ khảo về dựng nghiệp tại làng Trung Bính, Tổng Võ Xá, phủ Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (nay là thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình) đến nay (năm 2024) đã truyền được 14 đời. Năm 1558, Thủy tổ của ta theo tiếng gọi của Vua Lê đi vào phương Nam mở cõi do chúa Nguyễn Hoàng dẫn đầu. Chúa Nguyễn Hoàng đến thôn Gia Miện, huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa chiêu mộ binh lính, trong đó có 6 họ là họ Hoàng, họ Nguyễn, họ Lại, họ Phạm, họ Võ và họ Đào.
Dân làng Trung Bính truyền khẩu câu ca:
“Làng ta Trung Bính Mỹ Hòa
Tống Sơn là huyện, Thanh Hoa là người”
Đoàn quân của chúa Nguyễn Hoàng vào đóng quân tại Ái Tử, Quảng Trị. Trong cuộc chiến Trịnh - Nguyễn phân tranh, chúa Nguyễn Hoàng sai một đội quân thủy chiến ra án ngữ ở sông Nhật Lệ, xây dựng lực lượng và làm hậu cứ cho đội quân ở Sông Gianh. 6 họ lập thành làng, bố trí theo kiểu nhà binh, chia làm 3 hàng: hàng sát bờ sông, hàng ở giữa và hàng trên cùng. Từ bờ sông đi lên có đường xương cá rất tiện lợi cho việc đi lại, nhất là việc phòng chống cháy nhà vì nhà lúc đó lợp bằng tranh, lá dừa, xung quanh thưng bằng cây rười bứt từ vườn nhì, vườn ba lên. Vậy nên làng được gọi là làng 3 rạy.
Từ một gia đình với 2, 3 nhân khẩu, đến nay dòng họ Hoàng - Huỳnh đã có hàng trăm gia đình với hàng nghìn nhân khẩu, quả là phúc ấm đã định sẵn.
Một đặc điểm của họ Hoàng - Huỳnh là con cháu lớn lên đều được đi học, một phần học chữ Hán, tuyệt đại đa số học chữ quốc ngữ, chữ Pháp. Từ đời thứ 7 trở về trước, học chữ Hán có cụ Phó bảng Huỳnh Côn, cụ Hoàng Phái, Hoàng Hà, Hoàng Yến, Hoàng Oanh; từ đời thứ 8 trở đi học chữ quốc ngữ có cụ Hoàng Đài; nhà sử học, nhà giáo nhân dân Hoàng Sơn; Giáo sư, Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam Hoàng Tuệ; kỹ sư khóa 1 Trường đại học địa chất Hoàng Khắc Bá…. Đặc biệt là các cô con gái họ Hoàng - Huỳnh đã đi học chữ quốc ngữ sớm trong thôn, trong xã và trong thị xã như cô Hoàng Thị Nam Trân, Hoàng Thị Đoan, Hoàng Thị Thức, Hoàng Thị Quyến, Hoàng Thị Lũy, Hoàng Thị Duyên…